दात हिरड्यांतून रक्त का येते? कारणे, लक्षणे आणि प्रभावी उपचार

हिरड्यांतून ब्रश करताना रक्त येते का? हिरड्या सुजलेल्या किंवा लाल झाल्या आहेत का? तोंडातून दुर्गंधी येते का?
ही लक्षणे केवळ किरकोळ समस्या समजून दुर्लक्षित करू नका. हिरड्यांतून वारंवार रक्त येणे हे हिरड्यांमध्ये दाह किंवा हिरड्यांच्या आजाराची सुरुवात असू शकते.

निरोगी हिरड्या साधारणपणे मजबूत, गुलाबी आणि सहज रक्त न येणाऱ्या असतात. दातांच्या मुळाशी अन्नकण, जंतूंचा थर आणि घाण साचल्यामुळे हिरड्यांना दाह होऊ शकतो आणि ब्रश करताना किंवा अन्न चावताना रक्त येऊ शकते. योग्य वेळी उपचार न केल्यास हा त्रास पुढे हिरड्या आणि दातांना आधार देणाऱ्या हाडांपर्यंत पोहोचू शकतो.

पुण्यातील दंतआरोग्य क्षेत्रातील अनुभवी दंतचिकित्सक डॉ. मनीष पाठक यांच्या मार्गदर्शनाखाली हिरड्यांतून रक्त येण्याची कारणे, त्याची लक्षणे, उपचार आणि प्रतिबंध याबद्दल जाणून घेऊया.

हिरड्यांतून रक्त (Bleeding Gums) येणे म्हणजे काय?

हिरड्यांच्या कडेला दातांवर जंतूंचा चिकट थर जमा होतो. हा थर नियमितपणे साफ न झाल्यास हिरड्यांमध्ये दाह निर्माण होतो. त्यामुळे हिरड्या लाल, सुजलेल्या आणि संवेदनशील होतात आणि ब्रश करताना त्यातून रक्त येऊ शकते.

हिरड्यांतून रक्त येणे हे हिरड्यांना आलेल्या सुजेचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते. सुरुवातीच्या अवस्थेत योग्य तोंडाची स्वच्छता आणि व्यावसायिक दंतस्वच्छता यामुळे समस्या नियंत्रणात आणता येते. मात्र, दीर्घकाळ दुर्लक्ष केल्यास हिरड्यांचा आजार अधिक गंभीर होऊ शकतो.

हिरड्यांतून रक्त येण्याची प्रमुख कारणे कोणती?

१. दातांवर जंतूंचा थर साचणे

हिरड्यांतून रक्त येण्याचे सर्वात सामान्य कारण म्हणजे दातांवर आणि हिरड्यांच्या कडेला जंतूंचा थर साचणे. दात नियमित आणि योग्य पद्धतीने स्वच्छ न केल्यास हा थर वाढत जातो आणि हिरड्यांना दाह होतो.

२. हिरड्यांना आलेली सूज

हिरड्या लाल होणे, फुगणे, स्पर्श केल्यावर दुखणे आणि ब्रश करताना रक्त येणे ही हिरड्यांना आलेल्या सुजेची सामान्य लक्षणे आहेत.

या अवस्थेकडे सुरुवातीला लक्ष दिल्यास योग्य उपचार आणि तोंडाची स्वच्छता राखून समस्या नियंत्रणात आणता येते.

३. दातांवर साचलेला कडक थर

दातांवर साचलेला जंतूंचा थर वेळेवर साफ न झाल्यास तो हळूहळू कडक होऊ शकतो. हा कडक थर साध्या ब्रशने पूर्णपणे निघत नाही. त्यामुळे हिरड्यांची सतत जळजळ होत राहून रक्त येण्याची समस्या वाढू शकते.

अशा वेळी दंतवैद्याकडून व्यावसायिक दंतस्वच्छता करून घेणे आवश्यक असू शकते.

४. हिरड्यांचा गंभीर आजार

सुरुवातीच्या हिरड्यांच्या सुजेवर उपचार न केल्यास काही रुग्णांमध्ये हा आजार पुढे वाढून दातांना आधार देणाऱ्या ऊती आणि हाडांवर परिणाम करू शकतो.

यामुळे पुढील लक्षणे दिसू शकतात:

• हिरड्यांतून वारंवार रक्त येणे
• हिरड्या खाली जाणे
• तोंडातून सतत दुर्गंधी येणे
• दातांमध्ये फट वाढणे
• दात हलू लागणे
• चावताना त्रास होणे
• हिरड्यांमधून पू येणे

अशा लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणे टाळावे.

५. खूप जोरात दात घासणे

दात स्वच्छ करण्यासाठी खूप जोर लावणे योग्य नाही. कठीण केसांचा दात घासण्याचा ब्रश किंवा चुकीची पद्धत वापरल्यास हिरड्यांना इजा होऊन रक्त येऊ शकते. त्यामुळे मऊ केसांचा ब्रश वापरून दात आणि हिरड्या हलक्या हाताने स्वच्छ करणे महत्त्वाचे आहे.

६. दातांमधील घाण व्यवस्थित साफ न करणे

दोन दातांच्या मधील भागात अन्नकण आणि जंतूंचा थर साचू शकतो. फक्त दात घासल्याने हा भाग नेहमी पूर्णपणे स्वच्छ होत नाही. त्यामुळे दातांमधील स्वच्छतेकडेही नियमित लक्ष देणे आवश्यक आहे.

७. तंबाखू आणि धूम्रपान

तंबाखूजन्य पदार्थांचे सेवन तोंडाच्या आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. यामुळे हिरड्यांच्या आजाराचा धोका वाढू शकतो आणि आधीपासून असलेल्या हिरड्यांच्या समस्यांवरही परिणाम होऊ शकतो.

८. शरीरातील जीवनसत्त्वांची कमतरता

काही वेळा विशिष्ट जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेमुळेही हिरड्यांतून रक्त येण्याची शक्यता असते. विशेषतः जीवनसत्त्व क किंवा जीवनसत्त्व क यांच्या कमतरतेशी हिरड्यांतून रक्त येण्याचा संबंध आढळू शकतो. मात्र, केवळ रक्त येत आहे म्हणून स्वतःहून जीवनसत्त्वांच्या गोळ्या घेणे योग्य नाही. कारण शोधण्यासाठी वैद्यकीय तपासणी आवश्यक असू शकते.

९. मधुमेह आणि इतर आरोग्यविषयक समस्या

मधुमेहासारख्या काही आजारांमुळे हिरड्यांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. काही रक्ताशी संबंधित विकार किंवा रक्त गोठण्यावर परिणाम करणाऱ्या स्थितींमध्येही असामान्य रक्तस्त्राव होऊ शकतो. त्यामुळे हिरड्यांतून सतत किंवा कारण नसताना रक्त येत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

१०. गर्भावस्थेतील हार्मोन्समधील बदल

गर्भावस्थेदरम्यान शरीरातील हार्मोन्समध्ये बदल होतात. त्यामुळे काही महिलांच्या हिरड्या अधिक संवेदनशील होऊ शकतात आणि दात घासताना रक्त येण्याची शक्यता वाढू शकते. अशा काळात तोंडाची स्वच्छता आणि दंतवैद्यकीय तपासणीकडे विशेष लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.

हिरड्यांतून रक्त येण्यासोबत कोणती लक्षणे दिसतात?

हिरड्यांतून रक्त येण्यासोबत खालीलपैकी लक्षणे असल्यास हिरड्यांची तपासणी करून घेणे योग्य ठरते:

• हिरड्या लाल आणि सुजलेल्या दिसणे
• दात घासताना रक्त येणे
• खाताना हिरड्यांतून रक्त येणे
• हिरड्यांना स्पर्श केल्यावर दुखणे
• तोंडातून दुर्गंधी येणे
• तोंडात वारंवार खराब चव जाणवणे
• हिरड्या खाली जाणे
• दात हलल्यासारखे वाटणे
• दातांमध्ये नवीन फटी निर्माण होणे
• हिरड्यांमधून पू येणे

विशेषतः रक्तस्त्राव वारंवार होत असेल किंवा त्यासोबत हिरड्यांची सूज, दुर्गंधी अथवा दात हलणे अशी लक्षणे असतील तर दंतचिकित्सकांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

हिरड्यांतून रक्त येत असल्यास कोणते उपचार केले जातात?

उपचार नेमक्या कारणावर आणि हिरड्यांच्या आजाराच्या अवस्थेवर अवलंबून असतात.

दातांची व्यावसायिक स्वच्छता

दातांवर कडक थर साचलेला असल्यास दंतचिकित्सक व्यावसायिक दंतस्वच्छता करण्याचा सल्ला देऊ शकतात. यामुळे दातांच्या पृष्ठभागावरील तसेच हिरड्यांच्या कडेला साचलेली घाण आणि कडक थर काढण्यास मदत होते.

हिरड्यांच्या आजारासाठी सखोल स्वच्छता

हिरड्यांचा आजार अधिक वाढलेला असल्यास हिरड्यांच्या खालील भागाची सखोल स्वच्छता आवश्यक असू शकते. योग्य उपचारांमुळे संसर्ग आणि दाह नियंत्रणात आणण्यास मदत होते.

योग्य दात घासण्याची पद्धत

मऊ केसांचा ब्रश वापरून दिवसातून किमान दोन वेळा दात हलक्या हाताने स्वच्छ करणे महत्त्वाचे आहे. हिरड्यांवर जास्त दाब देणे टाळावे.

दातांमधील स्वच्छता

दातांच्या मधील भाग स्वच्छ ठेवण्यासाठी दंतचिकित्सकांनी सुचविलेली योग्य पद्धत नियमितपणे वापरणे आवश्यक आहे.

कारणानुसार पुढील उपचार

जर हिरड्यांतून रक्त येण्यामागे मधुमेह, जीवनसत्त्वांची कमतरता, रक्त गोठण्याशी संबंधित समस्या किंवा औषधांचा परिणाम यांसारखे कारण असेल तर त्या कारणाचे योग्य वैद्यकीय मूल्यमापन आवश्यक असते.

हिरड्यांतून रक्त येत असल्यास घरच्या घरी काय काळजी घ्यावी?

हिरड्यांतून रक्त येत असल्यामुळे दात घासणे बंद करणे ही सामान्यतः योग्य पद्धत नाही. उलट, तोंडाची स्वच्छता योग्य प्रकारे राखणे महत्त्वाचे आहे.

रोजच्या काळजीसाठी महत्त्वाच्या सवयी

• मऊ केसांचा दात घासण्याचा ब्रश वापरा.
• दिवसातून दोन वेळा दात स्वच्छ करा.
• दात घासताना हिरड्यांवर जास्त दाब देऊ नका.
• दातांमधील भाग नियमितपणे स्वच्छ ठेवा.
• तंबाखू आणि धूम्रपान टाळा.
• संतुलित आहार घ्या.
• स्वतःहून औषधे किंवा प्रतिजैविके घेऊ नका.
• रक्तस्त्राव वारंवार होत असल्यास दंतचिकित्सकांकडून तपासणी करून घ्या.

हिरड्यांतून रक्त येत असल्यास दात घासणे बंद करावे का?

नाही. रक्त येत आहे म्हणून दात घासणे पूर्णपणे बंद केल्यास दातांवर जंतूंचा थर आणखी वाढू शकतो आणि हिरड्यांचा दाह वाढण्याची शक्यता असते.

मात्र, दात घासताना खूप जोर लावू नये. मऊ केसांचा ब्रश वापरून योग्य पद्धतीने आणि हलक्या हाताने दात स्वच्छ करणे महत्त्वाचे आहे.

हिरड्यांतून रक्त येणे कधी गंभीर समजावे?

खालील परिस्थितींमध्ये दंतचिकित्सकांचा सल्ला घेण्यास विलंब करू नका:

• वारंवार हिरड्यांतून रक्त येत असेल
• रक्तस्त्राव अनेक दिवस टिकत असेल
• हिरड्या खूप सुजल्या असतील
• तोंडातून सतत दुर्गंधी येत असेल
• दात हलत असतील
• हिरड्या खाली जात असतील
• हिरड्यांमधून पू येत असेल
• दातांमध्ये अचानक फट वाढत असेल
• कारण नसताना शरीराच्या इतर भागातूनही रक्तस्त्राव होत असेल

सतत होणारा हिरड्यांचा रक्तस्त्राव हा केवळ तोंडाच्या स्वच्छतेशी संबंधित नसू शकतो. त्यामुळे योग्य कारण शोधणे महत्त्वाचे आहे.

हिरड्यांतून रक्त येणे टाळण्यासाठी काय करावे?

हिरड्यांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी नियमित दातांची स्वच्छता आणि दंतवैद्यकीय तपासणी महत्त्वाची आहे.

दररोजच्या सवयींमध्ये हे नक्की करा:

१. दिवसातून दोन वेळा दात स्वच्छ करा.
२. मऊ केसांचा ब्रश वापरा.
३. दातांमधील भाग नियमित स्वच्छ करा.
४. तंबाखू आणि धूम्रपान टाळा.
५. संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या.
६. दातांवर कडक थर साचत असल्यास व्यावसायिक दंतस्वच्छता करून घ्या.
७. हिरड्यांतून वारंवार रक्त येत असल्यास तपासणी पुढे ढकलू नका.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

ब्रश करताना हिरड्यांतून थोडे रक्त येणे सामान्य आहे का?

वारंवार ब्रश करताना रक्त येणे हे पूर्णपणे सामान्य मानले जात नाही. हे हिरड्यांमध्ये दाह, दातांवर साचलेला जंतूंचा थर किंवा इतर कारणांचे लक्षण असू शकते. कारण समजून घेण्यासाठी दंतचिकित्सकीय तपासणी उपयुक्त ठरते.

हिरड्यांतून रक्त येत असल्यास दात घासणे बंद करावे का?

नाही. योग्य पद्धतीने आणि मऊ ब्रशने दात स्वच्छ करणे सुरू ठेवावे. खूप जोराने दात घासणे मात्र टाळावे.

हिरड्यांतून रक्त येणे हे हिरड्यांच्या आजाराचे लक्षण आहे का?

होऊ शकते. हिरड्यांची सूज आणि पुढील अवस्थेतील हिरड्यांचा आजार यामध्ये रक्तस्त्राव हे महत्त्वाचे लक्षण असू शकते.

हिरड्यांचा आजार बरा होऊ शकतो का?

हिरड्यांची सुरुवातीची सूज योग्य तोंडाची स्वच्छता आणि व्यावसायिक उपचारांनी सुधारू शकते. मात्र आजार अधिक वाढून दातांना आधार देणाऱ्या हाडांवर परिणाम झाल्यास नुकसान कायमस्वरूपी असू शकते; अशा वेळी आजार नियंत्रणात ठेवण्यासाठी योग्य उपचार आणि नियमित देखभाल आवश्यक असते.

हिरड्यांतून रक्त येत असल्यास दंतवैद्याकडे कधी जावे?

रक्त वारंवार येत असेल, हिरड्या सुजलेल्या असतील, दुर्गंधी येत असेल किंवा दात हलत असतील तर दंतचिकित्सकांची तपासणी करून घेणे योग्य आहे. सतत रक्तस्त्राव होत असल्यास त्यामागील मूळ कारण शोधणे महत्त्वाचे आहे.

निष्कर्ष

हिरड्यांतून रक्त येणे ही दुर्लक्ष करण्यासारखी समस्या नाही. अनेकदा त्यामागे दातांवर साचलेला जंतूंचा थर आणि हिरड्यांची सूज असते; परंतु काही वेळा हा त्रास अधिक गंभीर हिरड्यांच्या आजाराचे किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्येचे संकेत देऊ शकतो.

वेळीच तपासणी, योग्य दातांची स्वच्छता आणि कारणानुसार उपचार केल्यास हिरड्यांचे आरोग्य सुधारण्यास आणि दात दीर्घकाळ निरोगी ठेवण्यास मदत होते.

दात घासताना वारंवार हिरड्यांतून रक्त येत असेल, तर ते दुर्लक्षित न करता तज्ज्ञ दंतचिकित्सकांचा सल्ला घ्या.

पुण्यातील दंतआरोग्यासाठी पाथक दंतचिकित्सालय

डॉ. मनीष पाठक — पुण्यातील अनुभवी दंतचिकित्सक
हिरड्यांचे आजार, दातांची स्वच्छता, दातदुखी, दातांची झीज आणि इतर दंतसमस्यांसाठी योग्य तपासणी व उपचारासाठी पाथक दंतचिकित्सालयाशी संपर्क साधा.

तुमच्या हिरड्यांतून रक्त येत असेल, तर कारण शोधणे हा उपचाराचा पहिला टप्पा आहे. आजच दंततपासणी करून तुमच्या हिरड्यांचे आरोग्य जपा.

पत्ता: ११/११, आकुर्डी-चिखली रोड, द्वारका कलेक्शन जवळ, कस्तुरी मार्केट, संभाजी नगर, थरमॅक्स चौक, नूतन ज्वेलर्स खाली, चिंचवड, पुणे, पिंपरी-चिंचवड, महाराष्ट्र – ४११०१९

क्लिनिकचा मार्ग शोधा: दिशा मिळवा

संपर्क करा: +९१ ९७६२१२६१३२